Zmiany w pomocy dla obywateli Ukrainy w Polsce

Ustawa z dnia 12 września 2025 r.
o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Najważniejsze informacje

Nowelizacja ustawy weszła w życie 30 września 2025 roku i wprowadza istotne zmiany w zasadach dostępu do pomocy dla obywateli Ukrainy przebywających w Polsce.
Zmiany dotyczą trzech obszarów:

Świadczeń zdrowotnych – od 30 września 2025 r.
Miejsc zbiorowego zakwaterowania (MZZ) – od 1 listopada 2025 r.
Świadczenia wychowawczego 800+ – od 1 lutego 2026 r.

1. Kontekst

Zgodnie z wcześniejszym brzmieniem ustawy, wszystkie osoby z Ukrainy, które przekroczyły granicę polską po 24 lutego 2022 roku, przebywały w Polsce w ramach ochrony tymczasowej (PESEL UKR).
Ochrona ta zapewniała dostęp do świadczeń zdrowotnych, pomocy społecznej oraz zakwaterowania finansowanego przez państwo.

Nowa ustawa wprowadza ograniczenia i nowe warunki korzystania z części świadczeń i programów publicznych.

2. Świadczenia zdrowotne (od 30 września 2025 roku)

Zmiana dotyczy osób:

posiadających status UKR,
które mają powyżej 18 lat,
i są nieubezpieczone – czyli niepracują, nie są zarejestrowane w urzędzie pracy (PUP), nie pobierają świadczeń emerytalno-rentowych, ani nie są ubezpieczone przez członka rodziny lub ośrodek pomocy społecznej.

Zgodnie z nowym art. 37 ust. 1 specustawy, osoby ze statusem UKR pozostają uprawnione do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ), z wyłączeniem następujących świadczeń:

leczenie i rehabilitacja uzdrowiskowa,
rehabilitacja lecznicza,
leczenie stomatologiczne,
programy lekowe i zdrowotne (w tym tzw. ratunkowy dostęp do technologii lekowych),
podawanie produktów leczniczych w ramach programów zdrowotnych,
zabiegi endoprotezoplastyki (np. biodra, kolana) i usuwania zaćmy,
przeszczepy komórek, tkanek i narządów (w tym komórek krwiotwórczych szpiku, krwi obwodowej i pępowinowej),
refundacja leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego i wyrobów medycznych dostępnych na receptę,
zaopatrzenie w wyroby medyczne (np. aparaty słuchowe, wózki inwalidzkie, pieluchomajtki, cewniki) oraz ich naprawy.

Pełna lista programów lekowych:
https://gsl.nfz.gov.pl/GSL/GSL/ProgramyLekowe

Co pozostaje bez zmian?

Osoby poniżej 18. roku życia zachowują pełny dostęp do świadczeń zdrowotnych.
Jeśli osoba nieubezpieczona rozpoczęła leczenie przed ukończeniem 18 lat, może kontynuować je bezpłatnie do końca terapii.
Wciąż dostępne są m.in.:
- podstawowa opieka zdrowotna (POZ),
- wizyty u lekarza rodzinnego i specjalistów,
- badania diagnostyczne,
- leczenie szpitalne i nagłe przypadki.

Co zrobić, jeśli potrzebujesz leczenia lub leków?

Skorzystaj z pomocy doraźnej i szpitalnej w sytuacjach nagłych – te świadczenia pozostają bez zmian.
W przypadku chorób przewlekłych lub leków refundowanych:
- skontaktuj się z lekarzem prowadzącym lub personelem NFZ,
- sprawdź, czy Twoja gmina prowadzi program osłonowy (część gmin dopłaca do leków do 250 zł miesięcznie – wniosek składa się w MOPS),
- możesz też skorzystać z pomocy lokalnych organizacji pozarządowych, np. Stowarzyszenia Nomada.

3. Ośrodki zbiorowego zakwaterowania (od 1 listopada 2025 roku)

Po zmianach miejsca zbiorowego zakwaterowania będą dostępne wyłącznie dla osób ze statusem UKR, które spełniają dodatkowe kryteria.
Zamieszkanie w ośrodku będzie możliwe, jeśli osoba:

posiada orzeczenie o niepełnosprawności (dzieci do 16 r.ż.) lub orzeczenie o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności,
lub jest opiekunem takiej osoby i nie pobiera świadczenia pielęgnacyjnego,
ukończyła:
- kobiety – 60 lat,
- mężczyźni – 65 lat,
  i nie pobiera polskiego świadczenia emerytalnego (chyba że opłaca 15 zł dziennie za pobyt),
jest kobietą w ciąży lub osobą wychowującą dziecko do 12. miesiąca życia,
samodzielnie wychowuje co najmniej troje dzieci, w tym przynajmniej jedno poniżej 7. roku życia,
jest małoletnim w pieczy zastępczej lub małoletnim, na którego nie jest pobierane świadczenie 800+,
jest opiekunem tymczasowym (np. dziadkiem lub babcią opiekującymi się wnukami) ustanowionym przez sąd lub władze ukraińskie,
jest pełnoletnim uczniem szkoły ponadpodstawowej (liceum, technikum, szkoła branżowa) w formie dziennej, nie dłużej niż do końca roku szkolnego, w którym ukończy 20 lat,
jest osobą bezpośrednio po hospitalizacji trwającej co najmniej 7 dni – może pozostać w ośrodku do czasu ustania przyczyny hospitalizacji,
z góry opłaci część kosztów pobytu (15 zł dziennie) – dotyczy:
- małoletnich, na których pobierane jest świadczenie wychowawcze,
- emerytów pobierających polską emeryturę.

Ważne:

Z ustawy usunięto tzw. przesłankę humanitarną, czyli możliwość zwolnienia z opłat w przypadku wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej.
Od 1 listopada 2025 r. wojewoda nie będzie mógł już przyznawać takich zwolnień. Nie jest też jasne, co stanie się z osobami, które wcześniej uzyskały zgodę na bezpłatny pobyt.

4. Świadczenie wychowawcze 800+ (od 1 lutego 2026 roku)

Od lutego 2026 roku zmienią się zasady przyznawania świadczenia wychowawczego 800+.
Nowelizacja wprowadza dodatkowe warunki, które obejmują także cudzoziemców posiadających status UKR lub karty pobytu.

Najważniejsze zmiany:

Wymóg aktywności zawodowej rodzica oraz realizowania obowiązku szkolnego przez dziecko.
Warunek aktywności dotyczy także osób niepracujących, jeśli:
- przebywają na urlopie wychowawczym,
- pobierają zasiłek macierzyński,
- lub są zarejestrowane jako bezrobotne z odprowadzanymi składkami.
Podstawa wymiaru składek nie może być niższa niż 50% minimalnego wynagrodzenia.
Świadczenie będzie mogło być przyznane:
- na 3 miesiące, lub
- na 6 miesięcy, jeśli osoba wychowuje troje lub więcej dzieci.

Problemy interpretacyjne

Przepisy są nieprecyzyjne. Nowe ustępy (art. 26 ust. 1a i 1b) odwołują się do kategorii cudzoziemców z tytułami pobytowymi, co może oznaczać, że świadczenie nie będzie automatycznie przysługiwać osobom z ochroną czasową (PESEL UKR). ZUS może interpretować przepisy indywidualnie – w praktyce mogą pojawić się różnice w decyzjach.

5. Gdzie uzyskać informacje i wsparcie?

NFZ – Infolinia dla obywateli Ukrainy: 800 190 590
(języki: polski, ukraiński, angielski)
MOPS – Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej:
wsparcie dla osób z niskimi dochodami (poniżej 1010 zł w gospodarstwie jednoosobowym lub 823 zł na osobę w rodzinie).
Stowarzyszenie Nomada – Wrocław:
informacja, wsparcie i konsultacje dla osób z doświadczeniem migracji.
Programy osłonowe gmin:
dopłaty do leków (do 250 zł miesięcznie) – szczegóły w lokalnym MOPS.
Dolnośląskie Centra Kultury Polskiej:
- Wrocław – ul. Ruska 46A/201
- Wałbrzych – ul. Słowackiego 26
- Legnica – Plac Wolności 4 (otwarcie: 29.09.2025)
- Jelenia Góra – ul. Podwale 25 (Galeria Nowy Rynek)

Podsumowanie

Nowelizacja z 12 września 2025 roku wprowadza poważne ograniczenia w dostępie do pomocy dla osób objętych ochroną czasową (PESEL UKR).
Najbardziej dotkną one osoby dorosłe nieubezpieczone, samotne matki, osoby starsze i chore, a także rodziny korzystające ze świadczenia 800+.
Zmiany wymagają uważnego monitorowania – część przepisów jest nieprecyzyjna i może być różnie interpretowana przez urzędy (NFZ, ZUS, wojewodów).

Stowarzyszenie Nomada monitoruje skutki wprowadzonych zmian i pozostaje w kontakcie z instytucjami publicznymi oraz organizacjami wspierającymi społeczność ukraińską we Wrocławiu i na Dolnym Śląsku.