Opracowanie „Zobacz, Zrozum, Zareaguj – diagnoza przemocy motywowanej uprzedzeniami we Wrocławiu” prezentuje wyniki pilotażowego badania Stowarzyszenia Nomada, opartego na ankiecie online w ośmiu językach, analizie opisów zdarzeń oraz wywiadach z osobami pracującymi z grupami szczególnie narażonymi. Celem było rozpoznanie skali, form i miejsc występowania przemocy motywowanej uprzedzeniami (PMU) oraz sposobów reagowania instytucji i świadków.
Prawie połowa badanych osób (46,5%) doświadczyła PMU, z czego 89,5% więcej niż jeden raz, co oznacza, że przemoc staje się elementem codziennego życia w mieście. Najczęściej wskazywane powody ataku to narodowość, płeć, pochodzenie etniczne, kolor skóry i przynależność do społeczności LGBTQIAP+, przy czym szczególnie zagrożone są osoby, na które nakłada się kilka czynników ryzyka (perspektywa intersekcjonalna).
Najpowszechniejszą formą jest przemoc słowna (94,74% wśród osób, które doświadczyły PMU), ale wiele osób zgłasza także groźby, naruszenie nietykalności cielesnej, przemoc fizyczną, molestowanie seksualne i zniszczenie mienia. Do przemocy dochodzi głównie w przestrzeniach codziennego funkcjonowania – na ulicach, w komunikacji miejskiej, sklepach, okolicach Rynku, miejscach pracy i placówkach ochrony zdrowia. W większości przypadków obecni są świadkowie, jednak ich reakcje są najczęściej bierne.
Tylko 17,1% osób zgłosiło zdarzenie komukolwiek (policji, prokuraturze, organizacjom, pracodawcy, specjalistom). Powody rezygnacji ze zgłoszenia to m.in. przekonanie, że „to zbyt mała sprawa”, brak dowodów, szok, obawy związane z pobytem, niewiedza o ścieżkach zgłaszania i brak zaufania do instytucji. Tam, gdzie zgłoszenia się pojawiły, często spotykały się z bagatelizowaniem i brakiem informacji zwrotnej, choć zdarzały się też przykłady profesjonalnego i empatycznego traktowania. Ponad połowa badanych uważa, że PMU we Wrocławiu nasiliła się, co wiąże z brutalizacją języka polityki, wrogimi komentarzami w internecie, antymigranckimi demonstracjami i dezinformacją. Skutkiem jest lęk, wycofanie z życia społecznego i utrata zaufania do instytucji.
Najważniejsze rekomendacje
- Priorytet miasta
Uznanie przeciwdziałania PMU za jeden z priorytetów polityki miejskiej oraz przyjęcie spójnej lokalnej polityki powiązanej z integracją i strategią równego traktowania, z udziałem osób narażonych na przemoc i organizacji społecznych. - Edukacja i szkolenia
Wprowadzenie obowiązkowych programów antydyskryminacyjnych w edukacji oraz systematycznych szkoleń z rozpoznawania i reagowania na PMU dla służb i kluczowych grup zawodowych (policja, straż miejska, urzędnicy, nauczyciele, pracownicy socjalni, ochrony zdrowia, placówek dla osób w kryzysie bezdomności itp.). - Łatwe i bezpieczne zgłaszanie
Stworzenie prostych, wielojęzycznych i przyjaznych procedur zgłaszania przemocy (w tym anonimowych formularzy online), z zapewnieniem tłumaczy i asystentów/asystentek wspierających osobę pokrzywdzoną w kontakcie z instytucjami. - System wsparcia i punkt interwencyjny
Uruchomienie miejskiego punktu pomocy interwencyjnej (stacjonarnego i online) oraz rozwój sieci centrów kryzysowych, mieszkań interwencyjnych i mobilnych zespołów wsparcia dla osób szczególnie narażonych (m.in. osób w kryzysie bezdomności, z niepełnosprawnością, w kryzysie psychicznym, osób uzależnionych, romskich, LGBTQIAP+ i migranckich). - Kampanie społeczne i stanowisko władz
Prowadzenie długofalowych kampanii informacyjno-edukacyjnych, uczących reagowania świadków i obalających stereotypy, oraz konsekwentne, jednoznaczne potępianie przez władze miasta rasizmu, ksenofobii, islamofobii, antysemityzmu i nienawiści wobec osób LGBTQIAP+. - Mapowanie, dane i koordynacja
Systematyczne mapowanie miejsc szczególnie zagrożonych, upublicznianie danych o zgłoszeniach i sprawach dotyczących PMU oraz powołanie lokalnego zespołu ds. PMU z udziałem miasta, służb i organizacji społecznych. - Integracja i dalsze badania
Wzmacnianie działań integracyjnych (wydarzenia, edukacja, kursy językowe i prawne) oraz kontynuacja badań w partnerstwie z środowiskiem akademickim, aby lepiej szacować skalę zjawiska i monitorować skuteczność wprowadzanych rozwiązań.
Publikacja została przygotowana i wydana przez NOMADA – Stowarzyszenie na Rzecz Integracji Społeczeństwa Wielokulturowego w ramach zadania publicznego „Zobaczyć, Zrozumieć, Zareagować – diagnoza przemocy motywowanej uprzedzeniami we Wrocławiu”, realizowanego przy współfinansowaniu Gminy Wrocław oraz ze środków Fundacji im. Stefana Batorego.
